Психологиялық эксперименттің теориясы мен практикасы

3 030 

Оқу құралы халыққа білім беру жүйесінде қызмет істейтін психолог-
практиктерге, жоғары оқу орындары мен колледждердің психология оқыту-
шыларына, психологиялық факультеттер мен бөлімшелердің магистрант-
тарына, студенттеріне арналған.

Категория:

Product Description

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ …………………………………………………………………………………………. 9
1-тарау. Психологиялық зерттеу əдістері
1.1. Психологиядағы зерттеулердің міндеттері ………………………………… 11
1.1.2. Психологиялық зерттеу əдістерінің түрлері. ……………………………. 13
1.1.3. Эксперименттік əдісті психологияда жүзеге
асыру қиындықтары ………………………………………………………………………… 15
1.1.4. Психологиядағы эксперименттік əдістің
артықшылықтары …………………………………………………………………………….. 19
1.1.5. Психологиялық зерттеу əдістерінің
əртүрлі жіктемелері …………………………………………………………………………. 24
2-тарау. Эксперимент түрлері
2.1. Эксперимент типтері …………………………………………………………………. 27
2.2.1.Психологияда эксперимент типтері …………………………………………. 27
2.2.2. Қойылған міндет спецификасы бойынша
эксперименттердің түрлері ………………………………………………………………. 30
2.2.4.Заманауи ғылыми пікірталастар ………………………………………………. 35
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 47
3-тарау. Психологиядағы эксперименттік əдіс пен
ғылыми ойлаудың нормативтері
3.1. Ғылыми ойлаудың нормативтері ……………………………………………… 49
3.1.1. Ғылыми іс-əрекеттегі жəне эксперименттік
əдіс құрылымындағы нормативтер ………………………………………………….. 49
3.1.2. Болжамдарды (гипотезаларды) эксперименттеудің
нормативтері ретінде ұсыну мен тексеру …………………………………………. 52
3.2. Эмпирикалық тəуелділіктер мен теориялық
интерпретацияларды салыстыру проблемасы …………………………………. 53
3.2.1. Қауымдылықтың əртүрлі дəрежедегі теориялары ………………….. 53
3.2.2. Эмпирикалық тəуелділіктер жəне эксперименттік
əсерлер жəне эксперименттік эффект ………………………………………………. 56
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 59
4-тарау. Эксперимент – зерттеушінің практикалық
əрекетінің түрі ретінде
4.1. Эксперименттік əрекеттің негізгі нормативтері ………………………… 61
4.1.1. Психологиялық эксперименттегі эксперимент
жүргізушінің белсенділігі ……………………………………………………………….. 61
4.1.2. Себептік қорытындыны іске асыруға арналған
шарттарды орындау …………………………………………………………………………. 62
4.1.3. Себептілікті психологиялық тұрғыда түсіну …………………………… 66
4.1.4. Анықталатын тəуелділіктің бəсекелес түсіндірмелері …………….. 67
4.1.5. Айнымалылар арасындағы байланыстың бағытталуы
туралы бəсекелес болжамдар ………………………………………………………….. 68
4.2. Психологиялық эксперименттегі
айнымалылар түрлері ……………………………………………………………………… 71
4.2.1. Тəуелсіз айнымалыны басқару жəне эксперименттік
əсер етулер проблемасы ………………………………………………………………….. 72
4.2.2. Тəуелсіз айнымалылар деңгейлерін берудің
екі негізгі сұлбасы …………………………………………………………………………… 74
4.2.3. «Жағдайлық» жəне «тұлғалық» айнымалылар ……………………….. 76
4.2.4. Тіркелінетін көрсеткіш жəне базистік үдеріс ………………………….. 77
4.3. Жасанды жəне зертханалық жағдайлардағы
эксперименттер ………………………………………………………………………………. 78
4.3.1. Эксперименттік моделдер жəне əрі
қарайғы қорытулар …………………………………………………………………………. 78
4.3.2. Қосымша айнымалылар …………………………………………………………. 79
4.3.3. Кешенді тəуелсіз айнымалылар ……………………………………………… 79
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 81
5-тарау. Психологиялық эксперименттегі
болжамдар (гипотезалар) мен бақылау формалары
5.1. Психологиялық экспериментте тексерілетін
болжамдар (гипотезалар) жүйесі …………………………………………………….. 83
5.2. Эксперименттік бақылау формалары ………………………………………… 87
5.2.1. Эксперименттік сұлбалар арқылы бақылау ……………………………. 88
5.2.2. Айнымалылар типін қадағалау ………………………………………………. 90
5.2.3. «Эксперимент жүргізуші əсері» жəне
бастапқы бақылау …………………………………………………………………………… 91
5.3. Каузалдік қорытындыларды жүзеге асыруға
арналған эксперименттік сұлбалардың мысалдары …………………………. 93
5.3.1. Тəжірибелік мақсаттағы эксперимент …………………………………….. 93
5.3.2. Ғылыми мақсаттардағы эксперимент …………………………………….. 96
5.4. Эксперименттік жағдайлардың ұқсастық мəселесі …………………….. 99
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 102
6-тарау. Эксперименттік əсерді анықтау
6.1. Интражекелік жəне топаралық жоспарлар кезіндегі
эксеприменттік əсер туралы шешімдердің мысалдары ……………………. 104
6.1.1. Үстірт (формальді) жоспарлау эксперименттік əсерді
анықтаудың шарты ретінде …………………………………………………………….. 104
6.1.2. Интражекелік жоспарлар кезінде эксперименттік
əсерді анықтау ………………………………………………………………………………… 105
6.1.3. Топаралық сұлба кезіндегі эксперименттік əсер …………………….. 107
6.2. Айнымалыларды өлшеу эксперименттік əсерді
анықтау шарты ретінде ……………………………………………………………………. 110
6.2.1. Айнымалыларды өлшеу жəне
психологиялық шкалалар ………………………………………………………………… 110
6.2.2. Сандық бақылаулар жəне салыстырмалы ұғымдар
айнымалыларды реконструкциялаудың негізі ретінде …………………….. 112
6.2.3. Эксперименттік тəуелділікті сандық ұсыну ……………………………. 115
6.3. Байланыс шамаларын (коварияция мен корреляция)
қолдану негізінде эксперименттік əсерді анықтау …………………………… 118
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 119
7-тарау. Эксперимент гипотетикалық-дедуктивтік əдіс ретінде
7.1. Психологиялық эксперименттегі əртүрлі деңгейлік
болжамдар (гипотезалар) қатынасы жəне қорытудағы
«жарып өту» мəселесі ……………………………………………………………………… 121
7.1.1. Теориялық жəне эксперименттік
болжамдар (гипотезалар) деңгейі ……………………………………………………. 121
7.1.2. Ғылыми ұғымдарды индуктивті тұрғызудың
мүмкін еместігі ……………………………………………………………………………….. 122
7.2. Эксперименттік мəліметтер негізінде
қорытындыны ассиметриялау ………………………………………………………….. 124
7.3. Индуктивтік қорытынды жəне экспериментті
жоспарлау принциптері …………………………………………………………………… 126
7.4. Эксперименттер жоспарлаудың алғышарттары ………………………… 128
7.4.1. Зерттеуді ұйымдастыру жəне
жоспарлау формалары …………………………………………………………………….. 128
7.4.2. Экспериментті жоспарлау үшін қажетті шарттар …………………… 130
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 132
8-тарау. Психологиялық эксперименттің валидтілігі
8.1. Жоспарлау эксперименттің валидтілігін
жоғарылату құралы ретінде ……………………………………………………………… 133
8.1.1. Валидтілік жəне эксперименттің ойша
бейнелерін қолдану ………………………………………………………………………….. 133
8.1.2. Психологиялық экспериментті бағалау кезіндегі
валидтілік түрлері ……………………………………………………………………………. 134
8.1.3. Конструктивтік валидтілік жəне
концептуалдық репликациялар ……………………………………………………….. 136
8.1.4. Зертханалық эксперименттегі валидтілікті
бағалау ерекшелігі ………………………………………………………………………….. 136
8.1.5. Эксперимент валидтілігі жəне қорытындылар
валидтілігі ………………………………………………………………………………………. 137
8.2. Мазмұнды жəне үстірт жоспарлаудың
компоненттері …………………………………………………………………………………. 138
8.2.1. «Эксперименттік жоспарлау» терминін
анықтау келістері ……………………………………………………………………………. 138
8.2.2. Мүмкін болатын эксперименттік жоспарлардан
таңдау жасау …………………………………………………………………………………… 138
8.2.3. Жүргізілетін эксперимент типіне
байланысты қорыту тəуелділігі ……………………………………………………….. 139
8.2.4. Статистикалық шешім жəне
үстірт жоспарлау …………………………………………………………………………….. 140
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 141
9-тарау. Эксперименттік жоспарлардың жіктемелері
9.1. Эксперименттік жоспарлар жіктемелерінің критерийлері …………. 142
9.2. Экспериментке дейінгі жоспарлар ……………………………………………. 144
9.2.1. Жеке жағдайды талдау …………………………………………………………… 144
9.2.2. Бір топтағы алдын ала жəне қорытынды тестілеу …………………… 145
9.3. Шынайы эксперименттік жоспарлар ………………………………………… 146
9.3.1. Топаралық сұлбалар ………………………………………………………………. 146
9.3.2. Топтар құрамын бақылау ……………………………………………………….. 147
9.3.3. Интражекелік сұлбалар ………………………………………………………….. 149
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 151
10-тарау. Факторлық эксперимент
10.1. Факторлық эксперименттегі сұлбалар
мен айнымалылар ……………………………………………………………………………. 152
10.1.1. Тəуелсіз жəне сапарлас айнымалылар ………………………………….. 152
10.1.2. Көпдеңгейлі эксперимент факторлық ретінде ………………………. 153
10.1.3 Эксперименттік əсерлерді факторлар əрекетінің
негізгі нəтижесі ретінде ұсыну ………………………………………………………… 154
10.1.4. Эксперименттік факторлардың өзара əрекеттік
əсерлерін бағалау ……………………………………………………………………………. 155
10.2. Факторлық экспениментте тексерілетін
болжамдардың (гипотезалардың) ерекшеліктері …………………………….. 156
10.2.1. Бір қатынасты жəне құрама
болжамдар (гипотезалар) ………………………………………………………………… 156
10.2.2. Факторлардың өзара əрекеттесу түрлері ………………………………. 157
10.2.3. Үш жəне одан артық тəуелсіз айнымалылар
бар жоспарлар …………………………………………………………………………………. 158
10.2.4. «Нестинг» …………………………………………………………………………….. 158
10.3. Факторлық эксперименттер жəне мəліметтерді
ұсынудың факторлық сұлбалары …………………………………………………….. 160
10.3.1. Факторлы сұлбаларда анықталатын
арнайы əсерлер ……………………………………………………………………………….. 160
10.3.2. Статистикалық мəліметтерді көрсететін
факторлық жоспарлар …………………………………………………………………….. 161
Өзін-өзі тексеру сұрақтары ………………………………………………………………. 161
11-тарау. Корреляциялық келіс жəне эксперименттік зерттеу
11.1. Корреляциялық келіс жəне эксперименттік зерттеу ………………… 163
11.1.1. Корреляциялық болжамдар (гипотезалар)
айнымалылар арасындағы байланыстар туралы
болжам ретінде ……………………………………………………………………………….. 163
11.1.2. Байланыстың теория негізінде
бағытталуы туралы жорамалдар ……………………………………………………… 170
11.1.3. Корреляциялық келіс мəліметтер жинауды
ұйымдастырудың эксперименттіктен
өзгеше тəсілі ретінде ……………………………………………………………………….. 174
11.1.4.Айнымалылар арасындағы байланысты
айқындайтын сұлбалар …………………………………………………………………….. 177
11.2.Корреляциялық келіс жəне байланыстың
статистикалық шамаларын пайдалану …………………………………………….. 178
11.2.1.Ковариация жəне корреляция байланыс
шамалары ретінде …………………………………………………………………………… 178
11.2.2.Корреляция коэффициенті жəне
айнымалыларды стандарттау …………………………………………………………… 181
11.3.Корреляциялық зерттеулердің жоспарлары ……………………………… 186
11.3.1.Сыналушылардың бір тобындағы жоспарлар ……………………….. 187
11.3.2.Сыналушылардың екі жəне одан көп
топтарымен жоспарлар ……………………………………………………………………. 189
11.4. Корреляциялық тəуелділіктерді орнату …………………………………… 194
11.4.1.Корреляция жəне статистикалық шешімдер ………………………….. 194
11.4.2.Корреляция коэффициентін шкалалар типі мен
мəліметтерді өңдеу жоспарына байланысты таңдау ………………………… 196
12-тарау. Психологиялық зерттеулердегі
квазиэксперименттік келіс
12.1. Бақылаудың шектеулі формалары бар зерттеу
ретіндегі квазиэксперименттің жалпы сипаттамасы ………………………… 203
12.1.1.Эксперименттік əсерлерді іске
асырудағы шектеулер ……………………………………………………………………… 203
12.1.2. Болжамдарды (гипотезаларды)
квазиэксперименттік тексеруді түсінуге əртүрлі келістер ……………….. 206
12.1.3. Жетуі квазиэксперименттер жүргізуді
болжамдайтын мақсаттар ……………………………………………………………….. 207
12.1.4. Көрсеткіштерді əсер еткенге
дейін жəне кейін өлшеу …………………………………………………………………… 211
12.2. Квазиэксперименттік жоспарлар ……………………………………………… 212
12.2.1. Квазиэксперименттерді іске асыру кезіндегі
бақылау төмендеуінің формалары …………………………………………………… 212
12.2.2. Топтарды берілген белгілері бойынша
таңдап алу стратегиясының үлгісі …………………………………………………… 214
12.2.3. Əсер етулерді арнайы ұйымдастыруы
бар квазиэксперименттік жоспарлар ……………………………………………….. 218
12.2.4. Сыртқы жəне ішкі жағдайларды бақылаудың
аралас жоспарының үлгісі ………………………………………………………………. 221
12.2.5. Корреляциялық жəне квазиэксперименттік
зерттеулердегі статистикалық бақылау …………………………………………… 224
12.2.6. Post factum бақылауы …………………………………………………………… 225
13-тарау. Адамгершілік шегінен тыс
Доктор Рашердің адамдарды салқындату жөніндегі
эксперименттері (Германия, 1942-1944 ж.) ………………………………………. 233
Емтиханға дайындалуға арналған бақылау сұрақтары ……………… 242
Эксперименттік психология жөніндегі сөздік ………………………………. 243
Əдебиеттер ……………………………………………………………………………………… 256

Отзывы

Отзывов пока нет.

Будьте первым, кто оставил отзыв на “Психологиялық эксперименттің теориясы мен практикасы”